Het publieke belang

Adri Duivesteijn  Het publieke belang Adri Duivesteijn
In een van mijn vorige blogs schreef ik over een stelling van @ChantalleMouffe in haar boek ‘Over het politieke’. Het leverde een groot aantal reacties op. Aanleiding was de discussie in de Eerste Kamer over de vrije artsenkeuze en de politieke commotie die dat opleverde. Opvallender dan de politieke commotie was evenwel het resultaat van een door @MauricedeHond georganiseerde peiling die aangaf dat de overgrote meerderheid van de Nederlandse bevolking het eens was met de drie senatoren van de PvdA. Reden voor mij om in deze blog nog een keer terug te komen op het interview dat @AdriDuivesteijn op 20 december gaf in NRC Handelsblad. In dat interview gaf Duivesteijn aan dat het verzet van de drie senatoren om een principieel punt ging. Te weten de rechtsongelijkheid die het voorstel van minister Schippers tot gevolg heeft.

Een politiek ideaal
Mensen met geld, zo zei Duivesteijn, zouden toegang tot betere zorg kunnen krijgen, maar mensen die geen geld hebben zouden daarvan worden uitgesloten. Dat is een tweedeling in de zorg die hij onacceptabel vindt. Het mooie en hoopgevende aan het interview met Adri Duivesteijn is dat hij met zijn principiële standpunt een politiek ideaal van de Nederlandse sociaaldemocratie en van progressieve partijen weer op de agenda heeft gezet. Een van de politieke idealen is het veiligstellen van het publieke belang. Volgens hem is niet de belangrijkste vraag of de politiek voor óf tegen marktwerking, dan wel voor óf tegen privatisering van de zorg moet zijn. Volgens Duijvesteijn is marktwerking of privatisering hooguit een middel. Een middel dat om praktische redenen nog wel zou kunnen, maar om principiële redenen totaal onaanvaardbaar is waar het publieke belangen betreft. Of het nu over de privatisering van Schiphol, de privatisering van ziekenhuizen, woningcorporaties of elektriciteit gaat. Daar blijf je vanaf, zo zei hij.

De publieke sector
De belangrijkste vraag is volgens hem niet ‘marktwerking’, maar hoe we de publieke sector beter kunnen laten functioneren. ‘We maken bijvoorbeeld een kleiner sociaal huurstelsel, maar dat stelsel maken we dan wel heel sociaal. Dan hou je en het publieke stelsel overeind en dien je ook het belang van de VVD. Nu zie je voornamelijk een vergroting van de marktwerking’. Tijdens het interview maakt Duivesteijn zich en passant kwaad over de wijze waarop het kabinet Rutte-Asscher in elkaar is gezet. In plaats dat de onderhandelaars met elkaar hebben doorgepraat over de publieke resultaten die ze gezamenlijk willen bereiken, is er met een door Wouter Bos bedachte onderhandelmethode voornamelijk uitgeruild: wij krijgen het kinderpardon en leveren de strafbaarstelling van illegaliteit in. Dat is heel gek, aldus Duivesteijn. Je gaat toch niet twee zwakke groepen tegen elkaar uitruilen?

Overlappende consensus
Er zijn in het regeerakkoord veel van dergelijke transacties gesloten zonder, zoals Duivesteijn het zegt, op zoek te gaan naar een synthese; wat is jouw belang, wat is mijn belang en wat is ons gezamenlijk belang. Dat is precies wat de Amerikaanse politiek filosoof @John Rawls het zoeken naar ‘overlappende consensus’ in de gemeenschappelijke politieke ruimte noemt. In tegenstelling tot deze aanpak is bij de onderhandelingen over het regeerakkoord ook de vrije artsenkeuze uitgeruild. Een voor Duivesteijn en de andere senatoren een onwerkbare aanpak die voor een belangrijk deel heeft bijgedragen aan de depolitisering van de politiek. Door deze aanpak is de afgelopen jaren vooral het liberale gedachtegoed (de rol van de markt en het individu) sterker geworden en is het publieke belang, het publieke discours en de publieke sector dat de gemeenschap centraal stelt, steeds verder op de achtergrond geraakt.

De wooncoöperatie
In plaats van het publieke debat over publieke belangen aan te zwengelen en de dialectiek in het debat te stimuleren, is de PvdA volgens Duivesteijn te sterk op de oude routine doorgegaan. Het was niet de eerste keer dat Adri Duivesteijn met zijn standpunt in botsing kwam met een minister van de VVD. Een jaar geleden bracht Duivesteijn met zijn verzet tegen de nieuwe Woningwet ook al minister Blok van de VVD in het nauw. Ook toen onderging het kabinet een stresstest. Toen sleepte Duivesteijn er een belangrijk resultaat uit. Door zijn standvastigheid en kritische geest kreeg hij het voor elkaar dat de wooncoöperatie (een samenwerkingsverband van, voor en door bewoners, een resultaat dat tot nu toe weinig aandacht heeft gekregen) een stevige verankering kreeg in de nieuwe Woningwet. De wooncoöperatie kreeg eenzelfde juridische status als de wooncorporatie.

De ervaring van Almere
Het binnenhalen van de wooncoöperatie was een belangrijke overwinning. Niet alleen voor de PvdA, maar ook voor dat deel van de samenleving dat niet de overheid wil versterken, maar bewoners vanuit het publiek belang een juridisch en strategisch sterkere positie wil geven. Het is dit politieke ideaal dat Duivesteijn tijdens zijn jaren als wethouder in Almere heeft omarmd en dat aan de basis ligt van het verzet in de Eerste Kamer tegen dit deel van de hervorming van de zorg. Net als bij de nieuwe Woningwet heeft dat verzet tot doel de positie van bewoners juridisch en strategisch te versterken. Het publiek blijven van de publieke sector, niet door deze te concentreren in grote semi-publieke instellingen waar dik betaalde bestuurders de dienst uitmaken, maar door bewoners een grotere stem in het publieke stelsel te geven.

De gepassioneerde burger
Met zijn verzet tegen de plannen van Schippers heeft Adri Duivesteijn met zijn eigenzinnige mening, een eigenschap die in de Verenigde Staten als een kernwaarde van de publieke cultuur wordt gezien, opnieuw een belangrijke bijdrage geleverd aan de kanteling van de postmoderne samenleving Met zijn kritische geest en de resultaten die hij daarmee heeft geboekt, heeft Duivesteijn opgetwijfeld opnieuw tal van anderen aangespoord om het ideaal van het publieke belang en versterking van de publieke cultuur centraal te stellen in het handelen. Het mogelijke resultaat: gepassioneerde burgers die opnieuw het eigen belang en het gemeenschappelijk belang weten te vertalen in politieke termen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

*